Bizancjum
Panowanie Bizancjum trwało niespełna dwa wieki. W roku 1185 wybuchło powstanie, zorganizowane przez bojarów, czyli ówczesną bułgarską szlachtę. Po dwuletnich krwawych walkach odzyskano niepodległość. Pierwszym carem został Asen, ustanawiając nową stolicę państwa w swej rodzinnej miejscowości, Tyrnowie. Niebawem za następców Asena kraj znacznie się wzmocnił i rozszerzył granice. Pod rządami cara Iwana Asena (1218—1241) Bułgaria stała się najpotężniejszym państwem w południowo-wschodniej Europie. Bułgarzy nie tylko odpierali kolejne ataki Bizancjum, lecz i zadawali wojskom cesarskim druzgocące klęski. Na przykład w roku 1230 w bitwie pod Klokotnicą cała armia nieprzyjacielska dostała się do niewoli wraz z wodzem, cesarzem Teodorem Komnenonem. Bułgarzy okazali się wspaniałomyślni. Wszystkich jeńców zwolniono. Fakt ten nie ma precedensu w okrutnych dziejach średniowiecza. Niebawem zagroziło Bułgarii nowe niebezpieczeństwo. W tym samym mnie] więcej czasie, gdy Polskę pustoszyły kolejne najazdy tatarskie, jeden z mongolskich zagonów dotarł na Bałkany. Kraj był wówczas znacznie osłabiony. Złoty wiek bułgarskiego średniowiecza był przeszłością. Trwały wewnętrzne walki dzielnicowych książąt feudalnych, wzmagał się ucisk mas chłopskich. W drugiej połowie XIII w. wybuchło powstanie chłopskie pod przywództwem pasterza Iwajło.